Schoonheid als tegenkracht: Waarom ik bewust kies voor zachtheid in een verhardende wereld

We leven in een tijd die steeds grimmiger lijkt te worden. Niet alleen politiek of economisch, maar vooral mentaal en moreel.

Het is een tijd waarin grootmachten openlijk hun spierballen laten zien en waarin oorlogstaal steeds vaker klinkt als een kille schaakstrategie in plaats van een tragedie die mensenlevens verwoest. Woorden als ‘escalatieoverwicht’ en ‘strategische belangen’ vliegen over tafel, terwijl de menselijke maat uit het oog verloren raakt. Macht wordt openlijk uitgespeeld, dreiging genormaliseerd, en beslissingen met enorme gevolgen worden soms verrassend licht uitgesproken. Alsof afstand automatisch ook minder gewicht betekent.

Tegelijkertijd zijn er conflicten die al jaren voortduren zonder structurele aandacht, simpelweg omdat ze zich afspelen buiten het vizier van de media. Denk aan Sudan, of delen van Afrika waar geweld en schaarste geen uitzondering zijn, maar een voortdurende realiteit waar nauwelijks nog over wordt gesproken.

Je hoeft geen geopolitiek expert te zijn om te voelen dat dit schuurt. Je hoeft alleen maar mens te zijn.

Leven in systemen die groter zijn dan wij

We leven allemaal in systemen die groter zijn dan onze directe leefwereld. Mondiale ketens en politieke keuzes beïnvloeden ons dagelijks leven, vaak zonder dat we daar invloed op hebben. Wat ver weg lijkt, blijkt ineens dichtbij; wat abstract wordt genoemd, heeft tastbare gevolgen.

Dat besef maakt de wereld niet overzichtelijker. Het maakt haar complexer en zwaarder om te dragen. De toon in het publieke debat is harder geworden en grote gevolgen worden besproken in kleine, kille woorden. Dat vraagt niet alleen iets van je denken, maar ook van je lichaam.

Ons lichaam is niet gemaakt voor wereldschaal

Ons hoofd kan veel aan: we kunnen analyseren, relativeren en verbanden leggen. Maar ons zenuwstelsel is gebouwd voor nabijheid, overzicht en directe invloed. Voor een wereld waarin verantwoordelijkheid een menselijke schaal heeft.

Wat we nu vaak doen, is leven alsof we alles moeten kunnen dragen wat we kunnen weten. We laten nieuws, beelden en analyses onafgebroken binnenkomen. Niet omdat we sensatie zoeken, maar omdat betrokkenheid juist voelt. Omdat wegkijken moreel ingewikkeld is. Die spanning — tussen willen weten en jezelf overeind houden — is geen zwakte. Het is het ultieme teken dat je niet afgestompt bent.

Niet verharden, maar begrenzen

Er kwam een moment waarop ik besefte dat ik een keuze had. Niet tussen wel of niet kijken, maar tussen verharden of begrenzen.

Verharden zou betekenen dat alles van me af zou glijden, dat ik cynischer zou worden en minder geraakt. Begrenzen betekende iets anders: blijven zien wat er speelt, maar bewust kiezen waar ik mijn aandacht aan geef, zodat de wereld niet voortdurend in mijn lichaam blijft wonen.

Ik koos voor dat laatste. Dat kreeg vorm in kleine, fysieke keuzes:

• Ik loop niet automatisch de kortste weg naar huis, maar kies de route langs de bomen, waar het geluid van de stad even wegvalt.

• Ik kijk bewust naar verhalen die de menselijke verbinding herstellen in plaats van series die drijven op geweld of voortdurende spanning.

• Ik maak dingen zonder doel — ik bak een brood en focus me op het ritme van het kneden, of ik zet lijnen op papier zonder dat het een kunstwerk hoeft te worden. Het maken zelf herstelt de balans.

Deze keuzes zijn geen luxe. Het is noodzakelijk onderhoud.

Schoonheid als noodzaak

Schoonheid wordt vaak gezien als iets vrijblijvends, iets wat je je permitteert als de rest op orde is. Voor mij is het dat allang niet meer. Het is geen manier om weg te kijken van wat er misgaat, maar een manier om niet te verharden terwijl je het wél ziet.

Schoonheid is de aanwezigheid van iets dat 'klopt'. Ik vind het in het middaglicht dat door een glas water valt, of in de perfecte structuur van een herfstblad. Deze dingen hebben geen politieke agenda; ze zijn er simpelweg, in al hun perfectie, en ze eisen niets van ons. Schoonheid vertraagt waar alles versnelt. Ze verzacht waar systemen verharden. In een wereld waarin machtstaal de norm is, is bewuste aandacht een stille vorm van tegenkracht.

Mijn wereld klein houden is geen onverschilligheid

Ik kan de wereld niet dragen. En dat hoeft ook niet. Wat ik wél kan doen, is mijn eigen plek zorgvuldig bewonen. Aandacht hebben voor wat dichtbij is. Iets maken dat ruimte geeft, rust brengt, of even helpt ademen.

Dat is geen afwenden van verantwoordelijkheid, maar een bewuste keuze voor schaal. De wereld wordt niet menselijker doordat we alles proberen op te lossen vanuit onze machteloosheid. Ze wordt menselijker doordat we ons eigen stukje wereld met aandacht en integriteit dragen.

Zacht blijven is een keuze

Misschien is dat wel wat mij het meest beweegt: het besef dat zachtheid geen naïviteit is. Dat vertraging geen stilstand is. En dat schoonheid niet het tegenovergestelde is van ernst, maar er juist de broodnodige ruimte aan geeft.

In een tijd waarin veel groot, hard en abstract is, voelt het voor mij noodzakelijk om klein en zorgvuldig te blijven. Niet als vlucht, maar als daad van verzet. Soms begint verandering namelijk niet met een groot gebaar, maar met de beslissing om de wereld niet voortdurend in je lichaam te laten wonen. Soms is het meest wezenlijke wat je kunt doen: zacht blijven, terwijl je ziet wat er speelt.